Bezpieczeństwo i zagrożenia w Polsce na tle świata

Bezpieczeństwo w liczbach

Pokaz slajdów przedstawia pięć wskaźników opisujących bezpieczeństwo i zagrożenia: zabójstwa umyślne, ofiary wypadków drogowych, zgony samobójcze, wydatki wojskowe w relacji do PKB oraz ocenę kontroli korupcji. Każda klatka to jeden wskaźnik: wykres słupkowy z rankingiem, wartość i pozycja Polski oraz linia zmian w czasie. Wszystkie dane pochodzą z World Development Indicators Banku Światowego.

‹

›‖

Intentional homicides	34	Polska: 0,8023 zabójstwa na 100 tys. mieszkańców, 34. miejsce na 196 krajów
Road traffic deaths	63	Polska: 9,4 ofiary wypadków drogowych na 100 tys. mieszkańców, 63. miejsce na 190 krajów
Suicide mortality rate	148	Polska: 13,67 zgonu samobójczego na 100 tys. mieszkańców wobec 9,1303 na świecie
Military spending (% of GDP)	147	Polska: 4,1544% PKB na wydatki wojskowe wobec 2,4692% na świecie
Control of corruption	46	Polska: 63,93 pkt w kontroli korupcji, 46. miejsce na 206 krajów

Slajdy czyta się osobno — każdy ma własną jednostkę, własny rok odniesienia i inną liczbę uwzględnionych krajów, więc pozycji z jednej klatki nie da się zestawiać z pozycją z innej. Kolejność w rankingu to uszeregowanie wartości (przy kontroli korupcji — malejąco), a nie ocena jakości.

Najważniejsze fakty

Polska wypada w tej dziedzinie bardzo nierówno, w zależności od tego, który wskaźnik weźmiemy do ręki. Przy przestępczości najcięższego kalibru jest blisko czołówki: 0,8023 zabójstwa na 100 tys. mieszkańców w 2023 r. daje 34. pozycję wśród 196 krajów i wartość ok. sześciokrotnie niższą od światowej (5,2). Odwrotnie wygląda śmiertelność samobójcza — 13,67 zgonu na 100 tys. w 2021 r., czyli około półtora raza więcej niż wartość światowa 9,1303, i 148. pozycja na 185 krajów. Osobną kategorią są wydatki wojskowe: 4,1544% PKB w 2024 r. to poziom wyższy niż w USA (3,4192%) i najwyższy spośród porównywanych tu dużych gospodarek, a kontrola korupcji (63,93 pkt na 100, 46. miejsce na 206 krajów) sytuuje Polskę wyraźnie poniżej Niemiec czy Wielkiej Brytanii.

*Źródła: Bank Światowy, World Development Indicators — „Intentional homicides (per 100,000 people)" (VC.IHR.PSRC.P5), „Suicide mortality rate (per 100,000 population)" (SH.STA.SUIC.P5), „Military expenditure (% of GDP)" (MS.MIL.XPND.GD.ZS), „Control of Corruption – Governance score (0-100)" (GOV_WGI_CC_SC).*

Najnowsza wartość głównego wskaźnika

Wskaźnikiem wiodącym jest liczba zabójstw umyślnych na 100 tys. mieszkańców. Dla Polski najnowsza dostępna wartość pochodzi z 2023 r. i wynosi 0,8023 — to 34. miejsce w zestawieniu obejmującym 196 krajów i terytoriów. Wartość światowa podawana przez to samo źródło to 5,2, więc polski poziom stanowi około 15% średniej dla świata, czyli mniej więcej jedną szóstą. W skali całego rankingu oznacza to lokatę w pierwszej piątej części stawki, choć nie w ścisłej czołówce, którą zajmują kraje z wartościami poniżej 0,2.

*Źródło: Bank Światowy, World Development Indicators — „Intentional homicides (per 100,000 people)" (VC.IHR.PSRC.P5), https://data.worldbank.org/indicator/VC.IHR.PSRC.P5*

Czoło i koniec stawki

Na czele zestawienia zabójstw znajdują się kolejno: terytorium oznaczone w danych kodem CHI (0,0 — nazwa nie została w źródle rozwinięta), Katar (0,0691), Singapur (0,0691), Oman (0,1386), Bahrajn (0,1956) i Japonia (0,2292), a dalej Kuwejt (0,25), Senegal (0,2675) i Indonezja (0,3038). Przeważają tu państwa Zatoki Perskiej, miasta-państwa i kraje Azji Wschodniej. Na przeciwnym krańcu stoją Turks i Caicos (76,34), Saint Kitts i Nevis (64,1601), Saint Vincent i Grenadyny (51,3213), Wyspy Dziewicze Stanów Zjednoczonych (49,8571), Jamajka (49,4403), Ekwador (45,7228) oraz Republika Południowej Afryki (43,7203) — czyli głównie wyspy Karaibów, kraje Ameryki Łacińskiej i południa Afryki. Polska z wartością 0,8023 znajduje się zdecydowanie bliżej górnego krańca: dzieli ją od najniższych notowań mniej niż jeden punkt, a od najwyższego blisko dziewięćdziesięciokrotność.

*Źródło: Bank Światowy, World Development Indicators — „Intentional homicides (per 100,000 people)" (VC.IHR.PSRC.P5).*

Jak to się zmieniło w ciągu dekady

Liczba zabójstw w Polsce spadła z 1,0693 w 2012 r. do 0,6619 w 2019 r., po czym utrzymywała się w przedziale 0,69–0,72, a w 2023 r. wyniosła 0,8023 — wciąż o około jedną czwartą mniej niż na początku szeregu, ale powyżej minimum sprzed kilku lat. Śmiertelność w wypadkach drogowych obniżyła się z 16,6 w 2008 r. do 9,4 w 2019 r., czyli o blisko 43%; niemal cały ten spadek dokonał się jednak do 2015 r. (9,3), a późniejsze lata to poziom 9,1–9,7. Wskaźnik samobójstw zmalał z 18,66 w 2010 r. do 13,81 w 2016 r. i od tego czasu porusza się w wąskim paśmie 13,25–13,88 (2021 r.: 13,67). Największa zmiana dotyczy wydatków wojskowych: 1,7901% PKB w 2013 r., 2,2046% w 2022 r., 3,2698% w 2023 r. i 4,1544% w 2024 r. — w ciągu jednego roku o 0,88 punktu procentowego więcej. Ocena kontroli korupcji sięgnęła 65,4782 pkt w 2016 r., obniżyła się do 61,3639 pkt w 2022 r., a następnie wróciła do 63,9281 pkt w 2024 r.

*Źródła: Bank Światowy, World Development Indicators — VC.IHR.PSRC.P5, SH.STA.TRAF.P5, SH.STA.SUIC.P5, MS.MIL.XPND.GD.ZS, GOV_WGI_CC_SC.*

Porównanie z krajami bliskimi

Pod względem zabójstw Polska (0,8023, 34. miejsce) plasuje się niżej niż Niemcy (0,9107, 42.), Wielka Brytania (1,1187, 52.) i Francja (1,3351, 64.), a od USA (5,7634, 134.) dzieli ją około siedmiokrotność. W wypadkach drogowych proporcje się odwracają: 9,4 ofiary na 100 tys. to około dwa i pół raza więcej niż w Niemczech (3,8) i blisko trzy razy więcej niż w Wielkiej Brytanii (3,2), przy 5,1 we Francji i 8,6 w Korei Południowej; mniej korzystnie wypadają dopiero USA (12,7) i Chiny (17,4). Przy samobójstwach polska wartość 13,67 leży nieco powyżej niemieckiej (12,9), poniżej francuskiej (16,58) i amerykańskiej (15,63), ale wyraźnie niżej niż u sąsiadów z regionu: Litwa 22,12, Rosja 21,37, Ukraina 21,21. Wydatki obronne w wysokości 4,1544% PKB przewyższają wszystkie porównywane duże gospodarki — USA 3,4192%, Koreę Południową 2,5621%, Wielką Brytanię 2,2786%, Francję 2,0526%, Niemcy 1,8919%, Chiny 1,7113% — pozostając poniżej Rosji (7,0523%) i Ukrainy (34,4815%). W kontroli korupcji 63,9281 pkt to mniej niż Niemcy 83,7516 (13.), Wielka Brytania 78,4146 (20.), Japonia 75,3229 (24.), Francja 72,5135 (29.) i USA 69,8552 (37.), a nieco mniej niż Korea Południowa 65,0512 (43.); szczyt zestawienia zajmuje Dania (94,1568).

*Źródła: Bank Światowy, World Development Indicators — VC.IHR.PSRC.P5, SH.STA.TRAF.P5, SH.STA.SUIC.P5, MS.MIL.XPND.GD.ZS, GOV_WGI_CC_SC.*

Jak czytać te liczby

Pozycje w rankingach powstały przez mechaniczne uszeregowanie wartości rosnąco (a w przypadku kontroli korupcji — malejąco) i same w sobie nie są oceną. Dotyczy to zwłaszcza wydatków wojskowych: 147. miejsce na 164 kraje nie oznacza wyniku „gorszego" ani „lepszego", lecz jedynie, że udział w PKB jest wysoki na tle innych państw. Statystyka zabójstw zależy od krajowych definicji przestępstw, sposobu liczenia usiłowań oraz od jakości pracy organów ścigania i rejestracji zgonów, więc niskie wartości w krajach o słabiej rozwiniętej sprawozdawczości mogą być zaniżone. Podobne zastrzeżenie dotyczy samobójstw, gdzie o wyniku decyduje procedura ustalania przyczyny zgonu, a względy społeczne i religijne sprzyjają niedoszacowaniu — czołowe pozycje Syrii (0,59), Jordanii (0,6) czy Egiptu (0,63) należy czytać z tą ostrożnością. Kontrola korupcji jest oceną w skali 0–100, złożoną z wielu badań, a nie wielkością mierzoną w jednostkach fizycznych; dla tego wskaźnika w danych nie podano wartości światowej. Lata odniesienia są różne — zabójstwa 2023, wypadki drogowe 2019, samobójstwa 2021, wydatki wojskowe i korupcja 2024 — dlatego nie należy składać ich w jedną ocenę „stanu bezpieczeństwa" na wspólny moment; w szczególności dane drogowe nie obejmują lat po 2019 r. Wartości skrajnie niskie w małych terytoriach, a także pozycja kraju o kodzie CHI, wynikają z niewielkich mianowników lub nierozwiniętych nazw i nie powinny służyć za punkt odniesienia.

*Źródła: Bank Światowy, World Development Indicators — VC.IHR.PSRC.P5, SH.STA.TRAF.P5, SH.STA.SUIC.P5, MS.MIL.XPND.GD.ZS, GOV_WGI_CC_SC.*

Zabójstwa umyślne (na 100 000 osób) na mapie i na wykresach

Na początku tabeli stoją Katar i Singapur (po 0,0691), Oman (0,1386) i Japonia (0,2292), a na końcu Turks i Caicos (76,34) oraz Saint Kitts i Nevis (64,1601). Polska z wynikiem 0,8023 mieści się w górnej części zestawienia, niżej niż Niemcy (0,9107).

Słupki pokazują rozpiętość sięgającą blisko stukrotności między krańcami stawki, a mapa skupienie najwyższych wartości na Karaibach i w Ameryce Łacińskiej. Linia trendu dla Polski opada z 1,0693 w 2012 r. do 0,6619 w 2019 r. i wraca do 0,8023 w 2023 r.

Porównaj kraje

Zgony w wypadkach drogowych (na 100 000 osób)

Górne pozycje zajmują małe państwa i kraje nordyckie: Islandia (2,0), Norwegia (2,1), Singapur (2,1), Szwajcaria (2,2). Na końcu są Dominikana (64,6) i Zimbabwe (41,2); Polska plasuje się w środkowej części tabeli.

Linia zmian dla Polski spada z 16,6 w 2008 r. do 9,3 w 2015 r., a potem niemal się wypłaszcza (9,1–9,7). Wykres słupkowy i mapa pokazują wyraźny dystans do Europy Zachodniej mimo tego wcześniejszego spadku.

Współczynnik zgonów samobójczych (na 100 000)

Najwyższe wartości notują Lesotho (28,66), Korea Południowa (27,53) i Eswatini (27,23), najniższe — Saint Vincent i Grenadyny (0,41) oraz Syria (0,59), gdzie możliwe jest niedoszacowanie. Polska (13,67) leży powyżej Niemiec (12,9), lecz poniżej Litwy (22,12) i Ukrainy (21,21).

Trend dla Polski obniża się z 18,66 w 2010 r. do 13,81 w 2016 r., po czym utrzymuje się w wąskim paśmie do 2021 r. Rozstęp między krańcami rankingu przekracza siedemdziesięciokrotność, a mapa pokazuje wyższe wartości w Europie Środkowo-Wschodniej.

Wydatki wojskowe (% PKB)

Zestawienie porządkuje kraje od najniższego udziału — Haiti (0,0684) i Mauritius (0,1496) — po Ukrainę (34,4815) i Erytreę (20,8657). Polska (4,1544) znajduje się w górnej części skali wydatków, powyżej Wielkiej Brytanii (2,2786) i Francji (2,0526).

Linia trendu rośnie z 1,7901% w 2013 r. przez 2,2046% w 2022 r. i 3,2698% w 2023 r. do 4,1544% w 2024 r. — najszybsza zmiana ze wszystkich pięciu wskaźników. Słupki i mapa pokazują skupienie najwyższych udziałów wokół obszarów konfliktów.

Kontrola korupcji (wskaźnik jakości rządzenia)

Czołówkę tworzą Dania (94,1568), Finlandia (92,226) i Luksemburg (88,6569), a koniec zestawienia Sudan Południowy (6,0617) i Somalia (11,7011). Polska z wynikiem 63,9281 pkt lokuje się poniżej Niemiec (83,7516) i Wielkiej Brytanii (78,4146).

Trend dla Polski to szczyt 65,4782 pkt w 2016 r., spadek do 61,3639 pkt w 2022 r. i powrót do 63,9281 pkt w 2024 r. Wykres i mapa pokazują rozpiętość skali przekraczającą 88 punktów między najwyższą a najniższą oceną.